WSKAZANIA DLA DUSZPASTERZY NA WIELKI POST I ŚWIĘTA PASCHALNE

W roku 1988 Kongregacja Kultu Bożego wydała List okólny o przygotowaniu i obchodzeniu Świąt Paschalnych1. Dokument ten został wydany w związku z nieprawidłowościami w obchodzeniu czterdziestu dniu Wielkiego Postu, Triduum Paschalnego oraz Okresu Wielkanocy. Wynikają one bez wątpienia szczególnie z niedostatecznej znajomości u duchowieństwa i wiernych paschalnego misterium jako ośrodka roku liturgicznego i chrześcijańskiego życia (List nr 3). Archidiecezjalna Komisja Liturgiczna przypomina duszpasterzom najważniejsze zalecenia tego dokumentu oraz Mszału Rzymskiego dla diecezji polskich (sprawy te były przedmiotem zebrania w dniu 19 XI 1997).

1. Potrójny charakter Wielkiego Postu

A) Charakter pokutny Wielkiego Postu

Okres Wielkiego Postu powinien zachować wyraźny charakter pokutny (List nr 14). Zarówno w katechezie jak i w homiliach należy wpajać w dusze wiernych prawdę o społecznych następstwach grzechu oraz właściwej naturze pokuty, która odrzuca grzech jako zniewagę Boga (tamże). Dokumenty Kościoła zalecają w tym czasie głoszenie homilii także w dni powszednie oraz nabożeństwa pokutne (zob. Obrzędy pokuty. Wzory nabożeństw pokutnych, s. 197-230), których zadaniem jest kształtowanie autentycznego ducha pokuty, wezwanie do nawrócenia i przemiany życia (List nr 13; 14). Nabożeństwa takie powinny znaleźć się w programie każdych rekolekcji wielkopostnych (dla dorosłych, młodzieży i dzieci). Zaleca się, aby w tym czasie sakrament pokuty był sprawowany według obrzędu pojednania wielu penitentów z indywidualną spowiedzią i rozgrzeszeniem (zob. Obrzędy pokuty. Obrzęd pojednania wielu penitentów z indywidualną spowiedzią i rozgrzeszeniem, s. 42-60) Taki sposób sprawowania sakramentu pokuty jaśniej ukazuje społeczne następstwa grzechu, a także wartość nawrócenia i przebaczenia we wspólnocie (List nr 15). Wielki Post jest także stosownym czasem, aby celebrować nabożeństwa pokutne z dziećmi, które mają przystąpić w tym roku do I Komunii św. Celem tych nabożeństw jest kształtowanie u dzieci właściwego rozumienia grzechu i chrześcijańskiej pokuty. Należy także zadbać o odpowiedni dobór śpiewów mszalnych. Śpiewy o tematyce ściśle pasyjnej przeznaczone są na ostatnie dwa tygodnie Wielkiego Postu oraz na wszystkie piątki tego okresu. W innych celebracjach należy dobierać śpiewy o charakterze pokutnym i związane treściowo z tekstami liturgicznymi danego dnia (List nr 27). W większym zakresie należy korzystać z Psalmów zamieszczonych w Śpiewniku Liturgicznym (Lublin 1991). List Kongregacji przypomina o tradycji Kościoła zachowania świętego postu paschalnego w Wielki Piątek Męki Pańskiej i doradza, aby był on przedłużony także w Wielką Sobotę (List nr 39).

B) Charakter pasyjny Wielkiego Postu

Tradycyjne nabożeństwa pasyjne w okresie Wielkiego Postu: Droga Krzyżowa i Gorzkie (ale powinny być przeniknięte duchem liturgii (List nr 20). Gorzkie (ale należy połączyć przynajmniej z krótkim czytaniem biblijnym i kazaniem pasyjnym. Rozważania w czasie nabożeństwa Drogi Krzyżowej powinny być dostosowane do wieku uczestników. Nie mogą być jedynie sentymentalnym wspominaniem męki Pańskiej, lecz posiadać charakter formacyjny, koncentrować się na misterium paschalnym Chrystusa, łączyć się z wezwaniem do odnajdywania na nowo ewangelicznej drogi życia, której początkiem jest chrzest.

C) Chrzcielny charakter Wielkiego Postu

Okres czterdziestu dni Wielkiego Postu ma także przygotować wiernych do odnowienia łaski sakramentu chrztu poprzez chrzcielne wyznanie wiary w czasie liturgii Wigilii Paschalnej. Kościół zaleca, aby zgodnie z najstarsza tradycją, w czasie liturgii Wigilii Paschalnej udzielać chrztu jako sakramentu włączającego w misterium Paschalne Chrystusa celebrowane tego dnia w liturgii (List nr 7).

2. Szczegółowe wskazania na Wielki Tydzień
1. W ogłoszeniach podawanych wiernym na Wielki Tydzień należy wyraźnie mówić, że obchód Świąt Paschalnych rozpoczyna się już Mszą Wieczerzy Pańskiej w Wielki Czwartek i usilnie zachęcać do uczestnictwa w liturgii całego Triduum Paschalnego, a nie tylko w Niedzielę Zmartwychwstania.
2. W zapowiadaniu liturgii Wigilii Paschalnej nie można przedstawiać jej jako "liturgii lub nabożeństwa wielkosobotniego", lecz trzeba wyraźnie zaznaczyć, że jest to już celebracja uroczystości Zmartwychwstania Pańskiego. Wigilia Paschalna upamiętnia bowiem świętą noc zmartwychwstania Pana, jest matką wszystkich świętych wigilii. Kościół czuwając oczekuje zmartwychwstania Zbawiciela.
3. W Niedzielę Palmową powinna odbywać się tylko jedna procesja i to zawsze przed Mszą świętą, na którą liczniej przychodzą wierni: przed główną Mszą odbywa się procesja lub uroczyste wejście (...) procesji nie można powtarzać (Mszał s.106). List zaznacza, że powinna odbywać się tylko jedna procesja i to zawsze przed Mszą, na którą licznie gromadzą się wierni (List nr 29). Błogosławieństwo palm może mieć miejsce w czasie każdej Mszy św. Liturgię Mszy połączonej z procesją z palmami należy rozpocząć w miarę możności przed kościołem. Podczas procesji wykonuje się śpiewy ku czci Chrystusa Króla. Mogą to być psalmy np. 23 i 46, które przewiduje Mszał s.108-110.
4. W obrzędach liturgicznych wszystkich dni Triduum Paschalnego uczestniczą (koncelebrują w Wielki Czwartek i w Wigilię Paschalną) wszyscy księża z parafii. W czasie sprawowania liturgii Triduum Paschalnego księża nie spowiadają, lecz ubrani w szaty liturgiczne celebrują Mszę św. i liturgię Męki Pańskiej. Należy o tym wiele razy informować wiernych, zachęcając ich do wcześniejszego korzystania z sakramentu pokuty i wyjaśniając jednocześnie, że także duszpasterze mają prawo do właściwego przeżywania liturgii tych wielkich dni.
5. Usilnie zaleca się, aby w Wielki Piątek Męki Pańskiej i w Wielką Sobotę sprawować we wspólnocie Jutrznię i Godzinę Czytań (List nr 40). Na to modlitewne czuwanie w pierwszym rzędzie należy zaprosić wspólnoty formacyjne i grupy apostolskie istniejące w parafii (np. Legion Maryi, młodzież z KSM, młodzież z ruchu Światło-Życie, wspólnoty neokatechumenalne itp.). W Wydawnictwie Archidie- cezjalnym przygotowywane jest wydanie tekstów liturgicznych, które można wykorzystać we wspólnej modlitwie grup apostolskich w parafii. Modlitwa ta dopomaga wiernym w rozważaniu męki i śmierci Chrystusa, aby z nadzieją mogli oczekiwać na Jego Zmartwychwstanie.
6. W Wielki Piątek do adoracji używa się tylko jednego krzyża, bowiem domaga się tego prawdziwość znaku (Mszał s. 142; List nr 69). Krzyż używany w obrzędzie odsłonięcia i adoracji powinien być duży i piękny, drewniany a nie metalowy. W czasie adoracji krzyża śpiewa się pieśni wskazane przez Mszał s. 142-145.
7. Błogosławienie pokarmów w Wielką Sobotę należy połączyć z wyjaśnieniem jego znaczenia. (Obrzęd błogosławieństwa pokarmów na stół wielkanocny zawiera Księga błogosławieństw tom II nr 1335-1346). Powinno ono być poprzedzone wspólną adoracją przy Grobie Pańskim (Mszał s. 148). Należy także wówczas zachęcić do złożenia darów dla ubogich, zaprosić do udziału w liturgii Wigilii Paschalnej oraz do wspólnego śniadania wielkanocnego w rodzinach w Niedzielę Wielkanocną.
8. Wszystkie obrzędy Wigilii Paschalnej powinny odbywać się w nocy. Nie wolno ich rozpocząć zanim nie zapadnie noc, a należy je zakończyć przed świtem niedzieli (Mszał s. 150). Zasada ta musi być interpretowana i zachowana ściśle. Przeciwne jej nadużycia (...) zasługują na odrzucenie (List nr 78). Wierni powinni na tę liturgię przynieść świece. Świeca paschalna (Paschał), błogosławiona tego wieczoru ze względu na prawdziwość znaku winna być odlana z wosku, corocznie nowa, jedyna, znacznej wielkości, nigdy zaś sztuczna (List nr 82). Nie można zatem używać, często już spotykanego, sztucznego paschału z wymienianym wkładem.
9. Nie wolno Wigilii Paschalnej sprawować przy wystawionym w Grobie Pańskim Najświętszym Sakramencie: Przed rozpoczęciem Wigilii Paschalnej należy zakończyć adorację przy Grobie Pańskim. (...). Na figurę Chrystusa leżącego w grobie kładzie się białą zasłonę, a w Grobie Pańskim ustawia się figurę Chrystusa Zmartwychwstałego (Mszał s. 148).
10. Procesję rezurekcyjną można urządzić albo bezpośrednio po liturgii Wigilii Paschalnej albo w niedzielę rano przed pierwszą Mszą św. (Mszał s. 180). Jeżeli procesja rezurekcyjna odbywa się rano, po Wigilii Paschalnej można wystawić Najświętszy Sakrament na całą noc albo na kilka godzin wieczornych i porannych przed procesją. Po Wigilii Paschalnej Najświętszy Sakrament wystawia się w monstrancji nie okrytej welonem. W czasie adoracji nie należy już śpiewać pieśni ku czci Męki Pańskiej. Można adorować w ciszy lub śpiewać pieśni wielkanocne i eucharystyczne. Można również odmawiać chwalebną część różańca (Mszał s..182).

Ks. Czesław Krakowiak

Przewodniczący Archidiecezjalnej Komisji Liturgicznej

Lublin, dnia 02.12.1997 1 WDL 63:1989 s. 25-39. Zob. Cz. Krakowiak. Założenia teologiczne i pastoralne Listu okólnego Kongregacji Kultu Bożego o przygotowaniu i obchodzeniu świąt paschalnych. W: In Te Domine speravi. Księga pamiątkowa poświęcona Księdzu Arcybiskupowi Bolesławowi Pylakowi Metropolicie Lubelskiemu. Red. Cz. Bartnik. Lublin 1996 s.105-121.